تاریخچه تفلیس گرجستان

تفلیس در دو طرف رود متکواری قرار داشته و جمعیتی حدود ۲,۵ میلیون در آن زندگی می‌کنند. تفلیس در قرن پنجم میلادی و توسط واختانگ یکم پادشاه گرجستان باستان یا همان ایبریا بنیان‌ گذاری شده و به سبب چشمه‌ های آب گرم آن، تبیلیسی (مشتق از واژهٔ “تبیلی” به معنای گرم؛ منسوب به چشمه‌های آب گرم تفلیس) نام گرفته است.

تفلیس در جنوب شرق اروپا قرار گرفته است. موقعیت مکانی تفلیس یعنی قرار گیری در مسیر شرق و غرب، این شهر را نقطه اتصال امپراتوری‌ های رقیب گوناگون قرار می‌ داده است و امروزه موقعیت آن را به عنوان یک مسیر مهم برای انرژی جهان و پروژه‌ های بازرگانی و مسیر اتصال دو قاره اروپا با آسیا را تضمین می‌کند.

این کلانشهر عظیم بزرگترین شهر قفقاز و دقیقاً در مرکز قفقاز است. تفلیس سالانه میزبان همایش‌ ها و نشست‌ های متعددی است که این شهر در شرق اروپا را مطرح و اسم آن را زبانزد در دنیا کرده است.

تاریخ پرفراز و نشیب تفلیس را می‌ توان از معماری آن درک کرد که ترکیبی از معماری قرون وسطی، معماری نئوکلاسیک و معماری استالینیست است.

تفلیس در طول تاریخ سکونتگاه مردم مختلفی با نژاد، فرهنگ و مذاهب مختلف بوده است ولی امروزه از نظر مذهبی در شمار شهرهای مسیحی ارتدکس شرقی به حساب می‌آید.

تاریخچه تفلیس

روزی واختانگ یکم (پادشاه گرجستان باستان یا همان ایبریا) به همراه اعضای دربارش در جنگلی نزدیک متسختا مشغول خوشگذرانی و شکار بودند. شاهین او به دنبال قرقاولی به هوا برخاست و پس از مدتی شاه و همراهانش پرنده‌ ها را در کنار یک چشمه آب گرم یافتند که بخار خوشایندی از آن خارج می‌شد، آنها از وفور این چشمه‌ های آب گرم شگفت زده شده بودند و پادشاه دستور ساختن شهری را در آنجا صادر کرد که تبیلیسی (به معنای دارنده چشمه‌ های آب گرم) نام گرفت.

نام تفلیس

نام این شهر در زبان گرجی “تبیلیسی”  است. (مشتق از واژه “تبیلی” به معنای گرم؛ منسوب به چشمه‌های آب گرم تفلیس). از آنجایی که تفلیس یکی از مراکز مهم فرهنگی اسلام به شمار می‌ آمد، با نام عربی خود یعنی “طفلیس” مشهور شد و تا چندی پیش نیز در اکثر زبان‌ها «”تفلیس” یا “تیفلیس” شناخته می‌شد که به خواسته دولت گرجستان به نام اصلی آن تغییر نام داد، اما همچنان در ایران، ترکیه، آلمان، قزاقستان و کشورهای عربی “تفلیس” نامیده می‌شود.

جغرافیا تفلیس

تفلیس در هزاره چهارم تا سوم پیش از میلاد مسکونی شد. برای اولین بار در سالنامه‌ های قرن چهارم میلادی از تفلیس به عنوان قلعه شهر نام برده شده‌ است. تفلیس به علت واقع شدن در محل تلاقی راه‌ های مهم همیشه دارای اهمیت منطقه‌ ای بوده و همین ویژگی‌ ها سبب گسترش و توسعه این شهر از دیرباز تاکنون شده‌است.

این شهر در ۱۲۰ کیلومتری رشته کوه قفقاز بزرگ و ۲۵۰ کیلومتری دریای سیاه قرار دارد و با شهرهای تاشکند، استانبول، رم، بارسلون، بوستون، و شیکاگو هم عرض است.

شهر در دو طرف ساحل رود متکواری در درون دره‌ای گسترده‌ است. این رود که از کوه‌ های ترکیه سرچشمه می‌گیرد به طول ۳۶ کیلومتر در شهر جاری است. سد اورتاچالا سرعت جریان آب را در مسیر شهر کاهش می‌دهد و رژیم آبی آن را تنظیم می‌کند.

پنج نهر کوهستانی که از آبراهه‌ های زیرزمینی می‌گذرند از دامنه‌ های اطراف به کر می‌ریزند: دیگمیس تسکالی و تساوکیسیس تسقالی از مغرب گلدانیس تسقالی و لوچینیس تسقالی از مشرق. دو دریاچه کوچک به نام لیسی و کو در دامنه‌ های شمالی واقع شده‌اند. دریاچه تفلیس در پشت رشته کوه ماخات واقع است و پیرامون آن دشت سامگوری قرار دارد. کوه‌های متاتس میندا در مغرب تابوری و تیغه‌ های سولولاکی در جنوب و رشته کوه ماخات در مشرق شهر واقع شده‌اند. در دامنه‌های شمال شرقی کوه تابوری چشمه‌ های آب گرم جریان دارد که دارای ترکیبات قلیایی و سولفات است.

تفلیس در گذشته‌ های دور ابتدا در طول سواحل رودخانه رشد کرد. بعدها با افزایش جمعیت ساخت و ساز به دامنه‌ ها و تپه‌ ها و فلاتهای اطراف رودخانه کشیده شد که این فلات‌ ها در شمال و شمال شرقی شهر واقع شده‌ است. قسمت‌ های جنوب شرقی شهر از خیابان‌ های تنگ و خانه‌ های قدیمی دو یا سه طبقه تشکیل شده که مجموعه قدیمی شهر تفلیس را تشکیل می‌دهد

آب و هوا تفلیس

آب و هوای تفلیس اقلیم نیمه‌ گرمسیری مرطوب (سامانه طبقه‌ بندی اقلیمی کوپن) با تأثیرات غالب اقلیم قاره‌ای مرطوب است. تفلیس دارای زمستان‌ های نسبتاً سرد و تابستان‌ های گرم است. میانگین دمای سالیانه در این شهر، ۱۳,۳ درجه سلسیوس (۵۵,۹ درجه فارنهایت) است که ژانویه با میانگین دمای ۲,۳ درجه سلسیوس (۳۶,۱ درجه فارنهایت) سردترین ماه سال و ژوئیه با میانگین دمای ۲۴,۹ درجه سلسیوس (۷۶,۸ درجه فارنهایت) گرم‌ ترین ماه سال است. کمترین دمای ثبت‌ شده، −۲۴,۴ درجه سلسیوس (۱۱,۹ درجه فارنهایت) و در ژانویه ۱۸۸۳ میلادی بوده و بیش‌ترین دما نیز ۴۲,۰ درجه سلسیوس (۱۰۷,۶ درجه فارنهایت) و در تاریخ ۱۷ ژوئیه ۱۸۸۲ میلادی بوده‌است.

میانگین بارش سالیانه ۴۹۵,۵ میلیمتر (۱۹,۵ اینچ) میلی‌ متر است که ماه‌ های مه و ژوئن، هرکدام با میانگین بارش ۷۷,۶ میلیمتر (۳,۱ اینچ)، پرباران‌ ترین ماه‌ های سال هستند در حالی که ژانویه با میانگین بارش ۱۸,۹ میلیمتر (۰,۷ اینچ)، کم‌ باران‌ ترین ماه سال است. بارش برف نیز به‌ طور میانگین ۱۵ تا ۲۵ روز در سال است. شهر و کوه‌ های اطراف آن عموماً پوشیده از ابر هستند، مخصوصاً در بهار و پاییز که نتیجه آن بارش باران‌ های طولانی یا آسمانی همیشه ابری‌ است.

جمعیت تفلیس

بر اساس آخرین سرشماری ۲۰۱۶ جمعیت شهر تفلیس ۲,۴۴۶,۹۳۶ تن بوده‌ است متشکل از: ۸۶,۱% گرجی ۶% ارمنی ۲,۷% اوس ۲,۴% کرد ۱,۸% یونانی ۱,۴% آذربایجانی و ۱,۳% اکراینی. یهودیها و یهودی های گرجی، آسوریها بلاروسیاها (روسهای سفید) و تاتارها از دیگر اقوام ساکن تفلیس‌ اند که نسبت هر کدام از آنها کمتر از ۱% کل جمعیت شهر است. ارمنی‌ ها و روسها و یهودیها از جمله اقوامی هستند که تعداد آنها در فاصله ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۹ کاهش یافته‌است. احتمالاً جنگ آذربایجان و ارمنستان در کاهش ارامنه بی تاثیر نبوده‌است. مهاجرت یهودی های شوروی سابق به اسرائیل نیز ممکن است سبب کاهش تعداد یهودی ها در طی سالهای یاد شده باشد.

به نوشته مینورسکی در ۱۷۸۳/۱۱۹۷ پس از سلطنت تیموراز و ایراکلی شهر ۴۰۰۰ خانه با ۰۰۰ ۶۱ سکنه داشت. در ۱۲۱۸,۱۸۰۳ شهر فقط بین ۲۷۰۰ تا ۳۰۰۰ خانه با ۰۰۰ ۳۵ تن جمعیت داشت. این کاهش جمعیت به علت حمله آقا محمدخان قاجار در ۱۲۰۹–۱۲۱۰/ ۱۷۹۵ بود. یکی دو دهه بعد جمعیت به سرعت افزایش یافت. در سرشماری ۱۳۴۰–۱۳۴۱/۱۹۲۲ تفلیس ۹۵۸ ۲۳۳ تن جمعیت داشت که از آن میان ۳۰۹ ۸۵ تن ارمنی ۸۸۴ ۸۰ تن گرجی ۶۱۲ ۳۸ تن روسی ۷۶۸ ۹ تن یهودی ۳,۹۸۴ تن ایرانی ۳,۲۵۵ تن ترک های آذری ۲,۴۵۷ تن آلمانی و غیره بوده‌ اند.

ساختار تفلیس

تفلیس قدیمی از چهار بخش تشکیل می‌ شد که سه بخش آن در ساحل راست کر واقع بود (که در ساحل رود از شمال به جنوب به شمال غربی ـ جنوب شرقی انحنا پیدا کرده‌است)

  1. کالا یا کالیسی (در غربی قلعه) بخش قدیمی اینتراموروس (بین نهر های سولولاکی و دبه خانه که به کر می‌ ریزند) و ارگ نارین قلعه.
  2. تفلیس در پیرامون چشمه‌ های آب گرم رشد کرده بود. شهر در ساحل کر و در روبرو و پایین کالا قرار داشت. شاه صفی گروهی از سیدها را در ارتفاعات تابور (در شرق دبه خانه) سکونت داد.
  3. بخش خارجی اوبانی نزدیک میدان اسبدوانی بالا و در جهت شمال دو بخش نخست.
  4. بخش واقع در ساحل چپ روبروی کالا به نام ایسانی یا نیسانی (بعدها آولابار) و ارتفاعات ماخاتا در شمال آن. ایسانی با صغدبیل منابع عربی مطابقت دارد. گورستان صغدبیل در زندگی سنت ابو ذکر شده‌است.

سه ارگ در تفلیس مشخص شده‌است:

  1. ارگ قدیمی تابور بر روی تپه ساحل راست دبه خانه که در ۱۱۹۹/ ۱۷۸۵ بکلی ویران شد. این ارگ که دروازه جنوبی کالا را محافظت می‌کرد دروازه گنجه نامیده می‌شد.
  2. ارگ نارین قلعه در تپه کالا. به نظر می‌رسد که این قلعه پیش از اسلام شوریس تسیخه نام داشته‌ است. این ارگ در ۱۲۳۳/ ۱۸۱۸ تخلیه شد.
  3. ارگ ساحل چپ که به عنوان سرپل عمل می‌کرد. در ۱۱۴۰/ ۱۷۲۸ ترک‌ها برای آخرین بار شروع به سنگربندی و ایجاد استحکامات نظامی در این محل کردند اما کار را ناتمام گذاشتند.
    قدیمی‌ترین قصر از قصر های سلطنتی متخی در ساحل چپ روبروی پل قدیمی است. در ۱۰۴۸/ ۱۶۳۸ رستم شاه مسلمان قصری به طول حدود ۱۲۰ متر در امتداد رود کورا بنا کرد. در اینجا شاردن به حضور شاه نواز رسید. کمی دورتر به سوی جنوب شاه واختانگ ششم قصری ساخت که کاملاً به سبک ایرانی تزئین شده بود. ترکها در ۱۱۳۷/۱۷۲۵ این قصر را ویران کردند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *